Ubezpieczenie i szkoda chińskiego auta - co ustala prawo, co polisa, a co zależy od warsztatu

O tym, co przysługuje po szkodzie, decyduje nie marka auta, tylko to, z czyjej polisy jest naprawiane. Obowiązkowego OC ubezpieczyciel odmówić nie może, a w Polsce nie znaleźliśmy przypadków wykluczania chińskich marek z autocasco. Problem zaczyna się przy szkodzie: chińskie auta czekają na naprawę dłużej, głównie z powodu brakujących części (dane zebraliśmy na stronie ile czeka się na naprawę chińskiego auta). Przy szkodzie z OC sprawcy skutki tego przestoju w dużej mierze przenoszą na ubezpieczyciela Kodeks cywilny i uchwały Sądu Najwyższego: poszkodowany sam wybiera warsztat, a najem auta zastępczego w czasie przedłużającej się naprawy jest co do zasady refundowany. Przy własnym AC obowiązuje to, co zapisano w umowie, a część polis liczy auto zastępcze od technologicznego czasu naprawy, nie od dni faktycznego czekania.

Likwidacja szkód z OC to od lat jeden z najczęstszych powodów sporów z ubezpieczycielami: według Rzecznika Finansowego w 2021 r. dotyczyło jej 45% porad telefonicznych w sprawach ubezpieczeniowych i ponad 27% wniosków o interwencję w wydziale ubezpieczeniowym. Poniżej zasady, które obowiązują niezależnie od marki, i miejsca, w których dłuższa naprawa chińskiego auta zmienia ich praktyczne znaczenie. Stan prawny opisujemy według tekstów jednolitych ustaw, a warunki polis według przykładowych OWU; przed decyzją trzeba sprawdzić aktualne warunki własnej umowy.

Czy ubezpieczyciel może odmówić polisy dla chińskiego auta?

Przy OC nie. Art. 5 ust. 2 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, UFG i PBUK stanowi: „Zakład ubezpieczeń posiadający zezwolenie na wykonywanie działalności ubezpieczeniowej w grupach obejmujących ubezpieczenia obowiązkowe nie może odmówić zawarcia umowy ubezpieczenia obowiązkowego, jeżeli w ramach prowadzonej działalności ubezpieczeniowej zawiera takie umowy ubezpieczenia.” Przepis nie zna wyjątku dla marki ani kraju pochodzenia auta. Nie reguluje za to ceny, więc składkę każdy ubezpieczyciel wylicza według własnej taryfy.

Autocasco jest dobrowolne. Ubezpieczyciel może tu ustalić własne warunki, wyłączenia, a w skrajnym przypadku odmówić. W Polsce takich odmów dla chińskich marek nie znaleźliśmy: ubezpieczyciele pytani przez media mówią o dłuższej likwidacji szkód i brakach w dokumentacji technicznej, nie o wykluczeniach. Dlaczego AC bywa przy tych markach droższe i z czego składa się jego cena, wyjaśnia wpis o tym, dlaczego ubezpieczenie AC chińskiego auta bywa droższe.

Czym różni się szkoda z OC sprawcy od szkody z własnego AC?

To dwa różne reżimy. Przy OC sprawcy poszkodowany dochodzi odszkodowania od cudzego ubezpieczyciela, a zakres świadczenia wyznacza Kodeks cywilny: obowiązek naprawienia szkody obejmuje straty i utracone korzyści (art. 361 § 2), a naprawienie polega na przywróceniu stanu poprzedniego albo na zapłacie odpowiedniej sumy, jeśli poszkodowany ją wybierze (art. 363 § 1). Przy AC właściciel rozlicza się z własnym ubezpieczycielem na podstawie umowy i jej ogólnych warunków.

Kolumna AC opisuje przykładowe rozwiązania z OWU, nie reguły obowiązujące wszystkich ubezpieczycieli.

Co przysługuje poszkodowanemu, gdy chińskie auto uszkodził sprawca?

Wybór warsztatu. Już w uchwale z 13 czerwca 2003 r. (III CZP 32/03) Sąd Najwyższy przyjął, że koszty naprawy ustala się według cen występujących na lokalnym rynku, a warsztat wybiera poszkodowany. Uchwała składu siedmiu sędziów z 8 maja 2024 r. (III CZP 142/22) doprecyzowała to dla sporów o rabaty. Przy naprawie faktycznej odszkodowanie ma odpowiadać poniesionym, uzasadnionym kosztom i nie zależy od upustów, które mogłyby dać warsztaty współpracujące z ubezpieczycielem. Przy rozliczeniu kosztorysowym, bez naprawy, ubezpieczyciel może uwzględnić tylko rabaty, które poszkodowany sam mógłby uzyskać na lokalnym rynku. Dla właściciela chińskiego auta ma to praktyczny sens: jeśli najbliższy serwis marki jest daleko, może wybrać warsztat, który tę markę naprawia. Jak takiego szukać, opisuje wpis o tym, gdzie naprawić chińskie auto.

Części. Rzecznik Finansowy uważa za sprzeczne z prawem forsowanie przez ubezpieczycieli części alternatywnych zamiast oryginalnych przy szkodach z OC, zwłaszcza w autach po gwarancji. Jego zdaniem poszkodowanemu „winno przysługiwać prawo wymiany uszkodzonych w wypadku komunikacyjnym części na części takie same, jakie były wcześniej zamontowane w jego pojeździe”. To stanowisko Rzecznika, nie przepis ustawy, ale przy nowych modelach chińskich marek spór często nie powstaje z innego powodu: zamienników do nich zwykle jeszcze nie ma. Jak wygląda dostępność części oryginalnych i zamiennych, zestawia strona o częściach do chińskich aut.

Koszty dodatkowe. Odszkodowanie z OC obejmuje też koszt dodatkowego badania technicznego, jeśli jest wymagane po naprawie (art. 36a ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych). Kiedy auto po uszkodzeniu elementów nośnych musi przejść takie badanie, opisuje wpis o tym, czy blacharz naprawi chińskie auto.

Czy należy się auto zastępcze, gdy naprawa czeka na części?

Tu różnica między OC a AC jest największa, a dla chińskich aut najbardziej odczuwalna, bo dłuższy przestój wynika głównie z czekania na pojedyncze części.

Przy OC sprawcy. Sąd Najwyższy w uchwale z 17 listopada 2011 r. (III CZP 5/11) uznał, że odpowiedzialność ubezpieczyciela obejmuje celowe i ekonomicznie uzasadnione wydatki na najem pojazdu zastępczego i nie zależy od tego, czy poszkodowany mógłby jeździć komunikacją zbiorową. Uchwała z 15 lutego 2019 r. (III CZP 84/18) rozciągnęła to na okres przedłużającej się naprawy: ubezpieczyciel pokrywa najem także wtedy, chyba że opóźnienie wynika z okoliczności, za które odpowiada poszkodowany albo osoba trzecia. W sprawie, na tle której zapadła uchwała, opóźnienie w dostawie części nie obciążało poszkodowanego. Nie oznacza to, że każdy dzień najmu zostanie zwrócony: ocena zależy od okoliczności sprawy, a gdy naprawę przeciąga zaniedbanie warsztatu, sytuacja wygląda inaczej.

Z innych uchwał przywoływanych przez Rzecznika Finansowego wynika, że poszkodowany nie musi wybierać najtańszej oferty najmu, jeśli jego wydatki były celowe i ekonomicznie uzasadnione (III CZP 20/17), a przy szkodzie całkowitej najem obejmuje okres niezbędny do nabycia innego auta (III CZP 76/13). Rzecznik zwraca też uwagę na granice: ubezpieczyciel nie musi sam dostarczyć auta zastępczego i może wskazać wypożyczalnię, klasa auta ma być zasadniczo podobna do uszkodzonego, a najem nie jest uzasadniony, gdy poszkodowany nie stracił możliwości korzystania z pojazdu, na przykład ma do dyspozycji inne wolne auto. Według wytycznych KNF w sprawie likwidacji szkód komunikacyjnych (wytyczna 20.6) ubezpieczyciel powinien niezwłocznie poinformować poszkodowanego o zasadach uznawania kosztów najmu.

Przy własnym AC. Auto zastępcze przysługuje tylko wtedy, gdy przewiduje je polisa, i w jej granicach. Dwa przykłady z OWU:

• PZU Auto (OWU z 19 marca 2024 r.): pojazd zastępczy jest usługą assistance, „w tym samym segmencie rynkowym” co uszkodzony, lecz „nie wyższym niż E”, bez gwarancji tego samego wyposażenia, z wypożyczalni wskazanej przez PZU; wypożyczalnia może wymagać kaucji.
• TUW (OWU Autocasco od 7.04.2022): zamiast auta ryczałt 130 zł za każdy dzień technologicznego czasu naprawy, od 2 dni, najwyżej za 7 dni (przy szkodzie całkowitej 5 dni).

Drugi przykład pokazuje mechanizm, który przy chińskim aucie ma szczególne znaczenie. Technologiczny czas naprawy to czas pracy potrzebny do usunięcia uszkodzeń, a nie liczba dni, przez które auto stoi, czekając na reflektor czy czujnik. Przy takiej konstrukcji polisy koszty czekania na części ponosi właściciel. To jedna konkretna polisa, nie reguła dla całego rynku, dlatego limit i sposób liczenia dni auta zastępczego trzeba sprawdzić w OWU przed zakupem.

Na co zwrócić uwagę, wybierając AC do chińskiego auta?

Na zapisy, które rozstrzygają o przebiegu szkody, a nie tylko na cenę. Wpis o ubezpieczeniu AC chińskiego auta omawia składkę, wartość pojazdu, próg szkody całkowitej i polisę GAP; tu lista pytań od strony likwidacji szkody:

1. Wariant likwidacji. Ubezpieczyciele różnicują stawkę za roboczogodzinę i wybór warsztatu według wariantu: w TUW „Serwis” liczy robociznę według stawek ASO działających w miejscu zamieszkania, a PZU rozróżnia wariant serwisowy, optymalny i partnerski. Jeśli w regionie nie ma serwisu danej marki, warto sprawdzić, jak polisa liczy stawkę i czy pozwala na naprawę w warsztacie niezależnym.
2. Jakość części. OWU opisują części jako oryginalne (w TUW oznaczenie „O”) albo alternatywne („Q”, a przy ich braku „P”). Przy świeżych modelach chińskich marek części alternatywnych często nie ma, więc zapis o „częściach o najniższej cenie” może w praktyce oznaczać oryginał, ale też spór o wycenę.
3. Auto zastępcze. Czy jest w polisie, w jakiej klasie, na ile dni i czy dni liczy się od faktycznego przestoju, czy od technologicznego czasu naprawy.
4. Bateria trakcyjna. W elektryku i hybrydzie plug-in: czy jest objęta ochroną i jak jest rozliczana. O naprawialności baterii pisze wpis o tym, czy da się naprawić baterię w chińskim aucie elektrycznym.
5. Gwarancja producenta. Jeśli auto ma gwarancję, sprawdź, czy wariant polisy pozwala zachować jej warunki przy naprawie powypadkowej. Co w warunkach chińskich marek grozi utratą gwarancji, zestawia przewodnik po tym, co unieważnia gwarancję.

Ile ubezpieczyciel ma czasu i jak się odwołać?

Terminy przy szkodzie z OC wyznacza art. 14 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, a tryb odwoławczy ustawa o rozpatrywaniu reklamacji przez podmioty rynku finansowego i o Rzeczniku Finansowym.

1. Wypłata w 30 dni. Odszkodowanie wypłaca się w terminie 30 dni od złożenia zawiadomienia o szkodzie.
2. Wydłużenie, najpóźniej 90 dni. Gdy wyjaśnienie okoliczności w 30 dni jest niemożliwe, wypłata następuje w 14 dni od dnia, w którym przy należytej staranności było to możliwe, ale nie później niż 90 dni od zgłoszenia. Wyjątek dotyczy spraw zależnych od postępowania karnego lub cywilnego.
3. Bezsporna część od razu. W terminie 30 dni ubezpieczyciel musi pisemnie zawiadomić o przyczynach, dla których nie może wypłacić całości, i wypłacić bezsporną część odszkodowania.
4. Odmowa na piśmie. Przy odmowie albo wypłacie niższej niż żądana ubezpieczyciel wskazuje na piśmie okoliczności i podstawę prawną oraz poucza o możliwości dochodzenia roszczeń w sądzie.
5. Reklamacja. Odpowiedź przychodzi bez zbędnej zwłoki, najpóźniej w 30 dni od otrzymania reklamacji; w szczególnie skomplikowanych przypadkach termin nie może przekroczyć 60 dni. Jeśli ubezpieczyciel nie dotrzyma terminu, reklamację uważa się za rozpatrzoną zgodnie z wolą klienta.
6. Rzecznik Finansowy. Po wyczerpaniu trybu reklamacyjnego można złożyć wniosek o postępowanie interwencyjne.
7. Sąd. Pozew o odszkodowanie z OC można wnieść do sądu właściwego dla miejsca zamieszkania lub siedziby poszkodowanego albo dla miejsca zdarzenia (art. 34a).

Przy szkodzie z AC terminy i procedurę określa umowa, a reklamacja i Rzecznik Finansowy działają tak samo.

Jak to wygląda za granicą?

Najdalej poszedł holenderski ubezpieczyciel Univé. W komunikacie z 18 sierpnia 2026 r. wskazał, że w Holandii w ciągu pięciu lat pojawiło się 16 nowych marek aut, i podzielił marki na trzy grupy. Pełne ubezpieczenie dostają m.in. Lynk & Co, BYD i Tesla. Tylko OC: Dongfeng, Lucid, Firefly, NIO i Zeekr. Wykluczone są Hongqi, Changan, Voyah, KGM, Leapmotor, VinFast, Jaecoo, MHero i Omoda. Lista nie dotyczy wyłącznie chińskich producentów, bo są na niej też marki z USA, Korei Południowej i Wietnamu. Univé uzasadnia decyzję brakiem części, wsparcia technicznego i sieci naprawczej, przez które nawet niewielka szkoda może oznaczać długie czekanie i nieprzewidziane koszty. Jako przykład podaje amerykańskie auto elektryczne, w którym pęknięcie elementu przedniego zawieszenia skończyło się szkodą całkowitą, bo instrukcja naprawy nakazywała wymianę całego nadwozia.

W badaniu przeprowadzonym na zlecenie Univé tylko 12% ankietowanych sprawdzało dostępność części przed zakupem auta, a 18% zwracało uwagę na to, czy da się je ubezpieczyć. 56% nie wiedziało, że brak części wpływa na możliwość ubezpieczenia. W Wielkiej Brytanii odmowy dotyczyły pojedynczych modeli, a nie całych marek; dane z badania Carwow przytaczamy na stronie o czasie naprawy chińskich aut. Oba rynki mają inne zasady niż polski i nie przesądzają, co zrobią polscy ubezpieczyciele, ale pokazują, że pytanie o części i sieć naprawczą warto zadać przed zakupem auta, a nie po szkodzie. Czy marka ma w Polsce trwałe zaplecze, pomaga ocenić wpis o tym, czy chińska marka zostanie w Polsce.

Pozostałe koszty utrzymania auta zbiera kategoria koszty eksploatacji, a naprawy i serwis kategoria serwis i naprawa.